تشخیص لینک فیشینگ: پیش از کلیک، این ۶ گام را انجام دهید
تشخیص لینک فیشینگ با سه بررسی ساده ممکن است: نشانی واقعی، دامنهی اصلی و لحن پیام. گامهای بررسی لینک در گوشی و کامپیوتر و کار درست پس از کلیک را بخوانید.
در این مطلب
برای تشخیص لینک فیشینگ لازم نیست متخصص باشید. پیش از باز کردن هر لینک، سه چیز را بررسی کنید: نشانی واقعی پشت لینک را ببینید، نام اصلی دامنه را از آخر بخوانید و از خودتان بپرسید چرا این پیام عجله دارد. اگر هر کدام مشکوک بود، لینک را باز نکنید و سایت را خودتان در مرورگر تایپ کنید.
این راهنما گامبهگام نشان میدهد چطور یک لینک مشکوک را در گوشی و کامپیوتر بررسی کنید، کدام ابزارهای رایگان کمک میکنند و اگر لینکی را باز کردهاید چه کنید.
فیشینگ (Phishing) چیست و چرا لینک مهمترین بخش آن است؟
فیشینگ یعنی فریب دادن شما با پیام یا صفحهای که شبیه یک سازمان واقعی است، تا رمز، اطلاعات کارت یا کد تأیید را خودتان وارد کنید. به گفتهی مایکروسافت، یکی از نشانههای اصلی فیشینگ همین است که لینک داخل پیام به جای درست نمیرود یا به سایتی میرود که هیچ ربطی به فرستنده ندارد.
متن لینک میتواند هر چیزی باشد. ممکن است روی صفحه نوشته باشد «سامانهی بانک»، اما نشانی واقعی پشت آن جای دیگری باشد. پس مهم نیست لینک چه میگوید؛ مهم این است که واقعاً کجا میرود.
نشانههای لینک مشکوک
نشانههای داخل پیام
مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا (NCSC) چند ترفند رایج پیامهای کلاهبرداری را برمیشمارد:
- ادعای مقام رسمی: پیام خودش را از طرف بانک، دادگاه یا یک ادارهی دولتی معرفی میکند.
- عجله: «تا ۲۴ ساعت دیگر»، «آخرین مهلت»، «حساب شما مسدود میشود».
- بازی با احساسات: ترس از جریمه، یا امید به جایزه و وام.
- کمیابی: «ظرفیت محدود»، «فقط امروز».
- سوءاستفاده از خبرهای روز: مناسبتها، طرحهای دولتی یا موضوعات داغ.
نشانههای داخل خود نشانی
- دامنهی اصلی اشتباه است. نام اصلی سایت، بخشی است که درست پیش از پسوند (مثل .ir یا .com) میآید. در نشانی
bank.ir.secure[.]topدامنهی اصلیsecure[.]topاست، نه بانک. - حروف جابهجا یا اضافه. یک حرف اضافه، خط تیره یا عدد بهجای حرف (مثل رقم صفر بهجای حرف O) نشانهی تقلید است.
- لینک کوتاهشده. نشانیهایی که با سرویسهای کوتاهکننده ساخته شدهاند مقصد را پنهان میکنند.
- صفحهای که بلافاصله رمز یا اطلاعات کارت میخواهد در حالی که شما برای ورود به آن تصمیم نگرفته بودید.
یک نکتهی مهم: قفل کنار نشانی (HTTPS) فقط یعنی ارتباط رمزگذاری شده است. سایت جعلی هم میتواند قفل داشته باشد، پس قفل بهتنهایی نشانهی امن بودن سایت نیست.
راهنمای گامبهگام: بررسی لینک پیش از باز کردن
- مکث کنید. هر پیامی که شما را به عجله وادار میکند، اول چند ثانیه کنار بگذارید.
- نشانی واقعی را ببینید. در کامپیوتر، نشانگر موس را روی لینک نگه دارید (بدون کلیک) تا نشانی واقعی در گوشهی پایین مرورگر یا ایمیل دیده شود. در گوشی، انگشتتان را روی لینک نگه دارید تا پیشنمایش نشانی ظاهر شود؛ گزینهی «باز کردن» را نزنید.
- دامنهی اصلی را از آخر بخوانید. از پسوند به عقب بروید و ببینید نام اصلی سایت دقیقاً چیست.
- با نشانی رسمی مقایسه کنید. نشانی رسمی بانک یا سازمان را از کارت بانکی، قبض یا برنامهی رسمیاش پیدا کنید، نه از خود پیام.
- وضعیت سایت را بپرسید. نشانی را (بدون باز کردن) در ابزار Safe Browsing گوگل یا بخش URL سایت VirusTotal وارد کنید تا ببینید آیا بهعنوان خطرناک شناخته شده است. نتیجهی «پاک» تضمین نیست؛ سایتهای جعلی تازه ممکن است هنوز در فهرست نباشند.
- مسیر امن را انتخاب کنید. اگر کار واقعی دارید، نشانی سایت را خودتان در مرورگر تایپ کنید یا از برنامهی رسمی استفاده کنید. NCSC هم توصیه میکند برای اطمینان، با شماره و نشانیای که از سایت رسمی پیدا کردهاید تماس بگیرید، نه با اطلاعات داخل پیام.
اگر لینک را باز کردهاید چه کنید؟
باز کردن لینک بهتنهایی معمولاً فاجعه نیست. مهم این است که بعدش چه کردهاید:
- اگر چیزی وارد نکردهاید: صفحه را ببندید. فایلی هم اگر دانلود شده، اجرا نکنید و پاکش کنید.
- اگر رمز وارد کردهاید: همان رمز را فوراً از راه سایت یا برنامهی رسمی عوض کنید و تأیید دومرحلهای را روشن کنید. اگر همین رمز را جای دیگری هم استفاده کردهاید، آنها را هم عوض کنید.
- اگر اطلاعات کارت یا رمز پویا وارد کردهاید: بیدرنگ با شمارهی رسمی بانک تماس بگیرید یا از برنامهی رسمی بانک کارت را مسدود کنید.
- اگر فایلی نصب کردهاید: اینترنت دستگاه را قطع کنید و یک اسکن کامل بگیرید.
به گفتهی مایکروسافت، اگر قربانی فیشینگ شدهاید، تغییر فوری رمزها و خبر دادن به بانک دو قدم اول است. خجالت نکشید؛ این صفحهها حرفهای ساخته میشوند و فریب خوردن برای هر کسی ممکن است.
پدیدبان چطور کمک میکند؟
پدیدبان برنامهی ویندوز است و پیامکهای گوشی را نمیخواند. اما وقتی لینکی را روی کامپیوتر باز میکنید، ضد فیشینگ بانکی رایگان پدیدبان به تشخیص درگاههای پرداخت جعلی و صفحههای تقلیدی بانکها کمک میکند. اگر صفحهی جعلی شما را به نصب یک برنامه کشاند، بازرس دانلود (رایگان) فایل را پیش از اجرا بررسی میکند. جزئیات را در راهنمای ضد فیشینگ بخوانید یا پدیدبان را رایگان دانلود کنید. با این حال، هیچ ابزاری جای همان چند ثانیه مکث را نمیگیرد.
برای نمونههای واقعی پیامکهای جعلی، مطلب پیامک ابلاغیه ثنا و یارانه جعلی را هم ببینید.
پرسشهای رایج
آیا فقط با باز کردن یک لینک، گوشی یا کامپیوتر هک میشود؟
معمولاً نه، بهشرط اینکه سیستمعامل و مرورگرتان بهروز باشد. بیشتر آسیب وقتی رخ میدهد که در صفحه رمز یا اطلاعات کارت وارد کنید یا فایلی را نصب کنید. با این حال، بهروز نگه داشتن مرورگر و سیستمعامل همین خطر کم را هم کمتر میکند.
لینک از طرف یکی از آشنایان آمده؛ باز هم باید شک کنم؟
بله. حساب آشنایان هم ممکن است هک شده باشد. اگر پیام غیرعادی بود، از راه دیگری (مثلاً تماس تلفنی) از خودشان بپرسید.
سایت قفل سبز یا HTTPS دارد؛ یعنی امن است؟
نه. HTTPS فقط ارتباط را رمزگذاری میکند و هر سایتی، از جمله سایت جعلی، میتواند آن را داشته باشد. دامنهی اصلی را بررسی کنید.
ابزارهای بررسی لینک همیشه درست میگویند؟
نه. این ابزارها سایتهای شناختهشدهی خطرناک را نشان میدهند، اما سایت جعلی تازهساخت ممکن است هنوز ثبت نشده باشد. نتیجهی «پاک» را در کنار بررسی دامنه به کار ببرید.
منابع
- مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا (NCSC): How to spot a scam email, text message or call
- مایکروسافت: How to protect against phishing attacks
- گوگل: Google Safe Browsing – Site status (Transparency Report)
- VirusTotal: Search or scan a URL