پدیدبان آنتی‌ویروسهر روز ایمن‌تر.
ورود دانلود پدیدبان

آموزش امنیت پرداخت

فیشینگ چیست و چطور درگاه پرداخت جعلی را بشناسیم؟

بیشتر سرقت‌های کارت بانکی در ایران با یک لینک شروع می‌شود: پیامک ابلاغیه، یارانه، جریمه یا یک فروشگاه ارزان. در این راهنما یاد می‌گیرید فیشینگ چطور کار می‌کند، شاپرک چه نقشی در امنیت پرداخت دارد و در چند ثانیه درگاه جعلی را از درگاه واقعی تشخیص دهید.

زمان مطالعه: ۷ دقیقه به‌روزرسانی: آبان ۱۴۰۵

دامنه را بخوانید، نه ظاهر صفحه را

درگاه پرداخت واقعی همیشه زیر shaparak.ir است. لوگو و رنگ بانک را هر کسی می‌تواند کپی کند.

به لینک پیامکی پرداخت نکنید

ابلاغیه‌ی ثنا، یارانه و جریمه هیچ‌وقت شما را به پرداخت از طریق لینک کوتاه پیامکی نمی‌فرستند.

رمز پویا فقط برای خودتان

هیچ بانک، پشتیبان یا فروشنده‌ای رمز پویا یا کد تأیید شما را نمی‌خواهد؛ هر کس خواست، کلاه‌بردار است.

۱. فیشینگ چیست؟

فیشینگ (Phishing) نوعی کلاه‌برداری اینترنتی است که در آن مهاجم خودش را یک سازمان معتبر جا می‌زند (بانک، درگاه پرداخت، سامانه‌ی ثنا، یارانه، اداره‌ی مالیات، یک فروشگاه اینترنتی یا حتی پشتیبانی تلگرام) تا شما با دست خودتان اطلاعات حساس را در صفحه‌ی او وارد کنید. این اطلاعات معمولاً شماره‌ی کارت، تاریخ انقضا، CVV2، رمز دوم یا رمز پویا، رمز اینترنت‌بانک و کدهای تأیید پیامکی است.

نام فیشینگ از واژه‌ی انگلیسی «ماهی‌گیری» (fishing) گرفته شده است: کلاه‌بردار طعمه‌ای جذاب یا ترسناک می‌اندازد و منتظر می‌ماند کسی آن را بگیرد. برخلاف ویروس‌ها، فیشینگ معمولاً هیچ ضعفی در رایانه یا گوشی شما لازم ندارد؛ هدفش اعتماد و عجله‌ی خود شماست. به همین دلیل آنتی‌ویروس سنتی همیشه نمی‌تواند جلویش را بگیرد و شناختن نشانه‌هایش مهم‌ترین دفاع است.

۲. یک حمله‌ی فیشینگ چطور پیش می‌رود

  1. طعمه: پیامک، پیام تلگرام یا ایمیلی با موضوع فوری می‌رسد: «ابلاغیه‌ی قضایی دارید»، «یارانه‌ی شما واریز نشد»، «جریمه‌ی خودرو»، «بسته‌ی پستی در انتظار پرداخت هزینه».
  2. لینک جعلی: لینک به صفحه‌ای می‌رود که ظاهرش دقیقاً مثل سامانه‌ی رسمی است، اما دامنه‌اش چیز دیگری است.
  3. پرداخت کوچک: از شما مبلغ کمی (مثلاً چند هزار تومان «هزینه‌ی خدمات») خواسته می‌شود تا شماره‌ی کارت، CVV2، تاریخ انقضا و رمز پویا را وارد کنید.
  4. برداشت: مهاجم با همین اطلاعات، در همان چند دقیقه‌ای که رمز پویا اعتبار دارد، از حساب شما خرید یا انتقال انجام می‌دهد. گاهی هم از شما می‌خواهد یک «برنامه‌ی پیگیری» نصب کنید که در واقع پیامک‌های بانکی گوشی را برای او می‌فرستد.

۳. رایج‌ترین روش‌های فیشینگ در ایران

روشنمونهنشانه‌ی اصلی
پیامک فیشینگ (اسمیشینگ)ابلاغیه‌ی ثنا، یارانه، سهام عدالت، جریمه‌ی رانندگیلینک کوتاه یا دامنه‌ای غیر از .gov.ir و .ir رسمی، شماره‌ی فرستنده‌ی شخصی
درگاه پرداخت جعلیصفحه‌ای با لوگوی شاپرک یا بانک برای پرداخت هزینهدامنه به .shaparak.ir ختم نمی‌شود
فروشگاه و آگهی جعلیکالای خیلی ارزان در اینستاگرام یا سایت تازه‌سازفشار برای پرداخت سریع، نبود نماد اعتماد واقعی
برنامه‌ی جعلینسخه‌ی «طلایی» تلگرام، فیلترشکن رایگان، برنامه‌ی ابلاغیهفایل نصبی خارج از فروشگاه رسمی، درخواست دسترسی به پیامک
مهندسی اجتماعی تلفنی«از بانک تماس می‌گیرم، کدی که برایتان آمد را بخوانید»هر درخواستی برای کد تأیید یا رمز پویا

درباره‌ی پیامک‌های ابلاغیه و یارانه، نمونه‌های واقعی را در مطلب پیامک ابلاغیه ثنا و یارانه جعلی و درباره‌ی برنامه‌های تقلبی در مطلب تلگرام و فیلترشکن جعلی بخوانید.

۴. نقش شاپرک در امنیت پرداخت اینترنتی

شاپرک (شبکه‌ی الکترونیکی پرداخت کارت) زیرساختی است که زیر نظر بانک مرکزی، تراکنش‌های کارت بانکی را میان شرکت‌های پرداخت (PSP) و بانک‌ها جابه‌جا می‌کند. هر خرید اینترنتی با کارت عضو شتاب، از یکی از درگاه‌های پرداختی می‌گذرد که در شاپرک ثبت شده‌اند.

نکته‌ی کلیدی برای کاربر این است: صفحه‌ی وارد کردن اطلاعات کارت در همه‌ی درگاه‌های رسمی، زیر دامنه‌ی shaparak.ir باز می‌شود. فروشگاه اینترنتی هر چه باشد، وقتی دکمه‌ی «پرداخت» را می‌زنید باید به نشانی‌ای مثل https://xxx.shaparak.ir/... منتقل شوید. این قاعده ساده‌ترین و مطمئن‌ترین راه تشخیص درگاه جعلی است، چون کلاه‌بردار نمی‌تواند زیردامنه‌ای از shaparak.ir بسازد.

کلاه‌برداران چطور شاپرک را جعل می‌کنند

  • دامنه‌ی شبیه: shaparak-ir.com، shaparakk.ir، shaprak.net یا shaparak.ir.example.com. در مورد آخر، دامنه‌ی واقعی example.com است و shaparak.ir فقط یک پیشوند گول‌زننده است.
  • کپی ظاهر: لوگوی شاپرک، رنگ‌ها، شمارش معکوس زمان و حتی تصویر امنیتی را عیناً کپی می‌کنند.
  • فرم کارت بدون انتقال: سایت فروشگاه، شماره‌ی کارت و رمز را در صفحه‌ی خودش می‌گیرد و هرگز شما را به شاپرک نمی‌برد. این همیشه نشانه‌ی خطر است.

۵. تشخیص درگاه پرداخت جعلی در ۴ گام

  1. نوار نشانی را ببینید: روی نوار نشانی مرورگر بزنید تا نشانی کامل نمایش داده شود. نشانی باید با https:// شروع شود.
  2. دامنه را بسنجید: بخش پیش از اولین «/» باید به .shaparak.ir ختم شود؛ نه shaparak.ir.something و نه املای نزدیک به آن.
  3. اطلاعات پذیرنده را چک کنید: در درگاه رسمی نام فروشگاه (پذیرنده) و مبلغ نمایش داده می‌شود. اگر مبلغ با خریدتان نمی‌خواند یا نام پذیرنده ناآشناست، پرداخت را لغو کنید.
  4. به پیامک رمز پویا دقت کنید: متن پیامک بانک مبلغ و نام پذیرنده را می‌گوید. اگر با صفحه‌ای که در آن هستید یکی نیست، رمز را وارد نکنید.

۶. اگر در صفحه‌ی فیشینگ اطلاعات وارد کردید

سرعت در این لحظه از همه چیز مهم‌تر است. این کارها را به همین ترتیب انجام دهید:

  1. کارت را مسدود کنید یا رمز دوم را عوض کنید؛ از اپلیکیشن بانک، اینترنت‌بانک یا شماره‌ی تلفن پشتیبانی بانک (شماره را از پشت کارت یا سایت رسمی بانک بردارید، نه از پیامک).
  2. رمز اینترنت‌بانک و موبایل‌بانک را تغییر دهید، به‌ویژه اگر همان رمز را جای دیگری هم استفاده می‌کنید.
  3. هیچ کد تأییدی را به کسی ندهید؛ مهاجم ممکن است با شما تماس بگیرد و خودش را کارمند بانک معرفی کند.
  4. اگر برنامه‌ای نصب کردید، حذفش کنید و گوشی یا رایانه را اسکن کنید.
  5. به پلیس فتا گزارش دهید: از سایت cyberpolice.ir یا تلفن ۰۹۶۳۸۰. گزارش زودهنگام شانس پیگیری تراکنش را بیشتر می‌کند.

۷. پدیدبان چطور از شما محافظت می‌کند

افزونه‌ی مرورگر پدیدبان (برای Chrome، Edge و مرورگرهای مشابه) همان بررسی‌هایی را که در بالا خواندید، به‌صورت خودکار و پیش از وارد کردن اطلاعات کارت انجام می‌دهد:

  • درگاه رسمی زیر دامنه‌ی shaparak.ir را تأیید و با نشان سبز مشخص می‌کند.
  • دامنه‌هایی که شبیه شاپرک ساخته شده‌اند را «دامنه‌ی جعلی شاپرک» تشخیص می‌دهد و می‌بندد.
  • سایت‌های فیشینگ شناخته‌شده را از فهرستی امضاشده که مرتب به‌روز می‌شود، مسدود می‌کند.
  • اگر صفحه‌ای بدون https یا بیرون از شاپرک فرم شماره‌ی کارت و رمز داشته باشد، هشدار می‌دهد.
  • همه‌ی این بررسی‌ها داخل مرورگر خودتان انجام می‌شود و نشانی صفحه‌ها به سرور فرستاده نمی‌شود (سیاست حریم خصوصی).

برنامه‌ی پدیدبان برای ویندوز هم با «بررسی لینک» و «بازرس دانلود» جلوی لینک‌ها و فایل‌های نصبی جعلی را می‌گیرد. دریافت رایگان پدیدبان

۸. پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی فیشینگ

فیشینگ به زبان ساده یعنی چه؟

فیشینگ یعنی کلاه‌برداری با جعل هویت: کسی خودش را بانک، درگاه پرداخت، سامانه‌ی دولتی یا یک فروشگاه جا می‌زند تا شما شماره‌ی کارت، رمز پویا، رمز حساب یا کد تأیید را با دست خودتان در صفحه‌ی او وارد کنید.

از کجا بفهمم درگاه پرداخت واقعی است؟

درگاه‌های پرداخت اینترنتی در ایران زیر دامنه‌ی رسمی shaparak.ir کار می‌کنند. نشانی صفحه باید با https شروع شود و بخش دامنه دقیقاً به .shaparak.ir ختم شود. دامنه‌هایی مثل shaparak-ir.com یا shaparrak.ir جعلی‌اند.

اگر در سایت فیشینگ اطلاعات کارت وارد کرده باشم چه کنم؟

فوراً از طریق اپلیکیشن یا تلفن بانک کارت را مسدود کنید یا رمز دوم را عوض کنید، رمز اینترنت‌بانک را تغییر دهید، کد تأیید پیامکی را به هیچ‌کس ندهید و موضوع را به پلیس فتا (۰۹۶۳۸۰ یا cyberpolice.ir) گزارش کنید.

آیا قفل سبز یا https یعنی سایت امن است؟

نه. https فقط یعنی ارتباط شما با همان سایت رمزگذاری شده است؛ سایت‌های فیشینگ هم به‌راحتی گواهی https می‌گیرند. چیزی که باید بررسی کنید نام دامنه است، نه فقط قفل.

آیا رمز پویا جلوی فیشینگ را می‌گیرد؟

رمز پویا خطر را کم می‌کند، چون رمز ثابت دوم دیگر به کار نمی‌آید. اما اگر رمز پویا را در صفحه‌ی جعلی وارد کنید، کلاه‌بردار در همان چند دقیقه می‌تواند با آن خرید کند. رمز پویا را فقط در درگاه رسمی شاپرک وارد کنید.

پدیدبان چطور از من در برابر فیشینگ محافظت می‌کند؟

افزونه‌ی مرورگر پدیدبان نشانی صفحه‌ی پرداخت را با دامنه‌ی رسمی شاپرک می‌سنجد، دامنه‌های شبیه شاپرک و سایت‌های فیشینگ شناخته‌شده را پیش از وارد کردن اطلاعات کارت می‌بندد و اگر صفحه‌ای بدون https فرم کارت بانکی داشته باشد هشدار می‌دهد. این بررسی‌ها داخل مرورگر خودتان انجام می‌شود.