ویروس شورتکات فلش چیست و چطور بدون از دست دادن فایلها پاکش کنیم
فایلهای فلشتان به میانبر تبدیل شده؟ ویروس شورتکات را بشناسید، با سه روش امن پاکش کنید و فایلهای مخفیشده را بیآنکه چیزی از دست برود برگردانید.
در این مطلب
- ویروس شورتکات چیست و چطور کار میکند
- نشانههای آلوده بودن فلش به ویروس شورتکات
- قبل از هر کاری: این دو اشتباه را نکنید
- روش اول: پاک کردن خودکار با محافظ USB پدیدبان
- روش دوم: برگرداندن فایلها با دستور attrib
- روش سوم: پاک کردن ویروس از خود رایانه
- چطور جلوی ویروس شورتکات را برای همیشه بگیریم
- پرسشهای پرتکرار
- جمعبندی
فلش را به رایانه میزنید و بهجای پوشههایتان چند میانبر (Shortcut) با همان اسمها میبینید؛ یا کل فلش خالی به نظر میرسد ولی حجمش پر است. این همان ویروس شورتکات است، یکی از رایجترین ویروسهای فلش در ایران که از رایانهی کافینت، دانشگاه و چاپخانه دستبهدست میشود.
خبر خوب این است که در بیشتر موارد فایلهایتان پاک نشدهاند؛ فقط مخفی شدهاند. در این مطلب میگوییم ویروس شورتکات چطور کار میکند، چرا نباید روی میانبرها کلیک کنید و چطور فلش را بدون از دست دادن حتی یک فایل تمیز کنید.
ویروس شورتکات چیست و چطور کار میکند
ویروس شورتکات (Shortcut Virus) یک کرم (Worm) است که روی حافظههای جانبی پخش میشود. وقتی فلش به رایانهی آلوده وصل میشود، ویروس سه کار میکند:
- پوشهها و فایلهای واقعی شما را با ویژگی «مخفی» و «سیستمی» پنهان میکند.
- بهجای هر پوشه یک میانبر همنام با آیکن پوشه میسازد.
- یک فایل اجرایی مخفی (معمولاً با پسوند .vbs، .js یا .exe) در فلش میگذارد.
ترفند اصلی در خود میانبر است: وقتی روی آن دوبار کلیک میکنید، اول ویروس اجرا میشود و بعد پوشهی واقعی را باز میکند تا شک نکنید. از همین لحظه رایانهی شما هم آلوده است و هر فلشی که بعداً وصل کنید آلوده میشود.
مهمترین قانون: تا وقتی فلش بررسی نشده، روی هیچ میانبری داخل آن دوبار کلیک نکنید. ویروس شورتکات دقیقاً با همین کلیک فعال میشود.
نشانههای آلوده بودن فلش به ویروس شورتکات
اگر یکی از اینها را دیدید، احتمال زیادی دارد فلش آلوده باشد:
- پوشهها به میانبرهایی با فلش کوچک گوشهی آیکن تبدیل شدهاند.
- فلش خالی به نظر میرسد، ولی در Properties حجم اشغالشده زیاد است.
- یک پوشهی بینام یا با اسم عجیب در ریشهی فلش هست که باز نمیشود.
- فایلی با پسوند .vbs، .js، .lnk یا autorun.inf در ریشهی فلش میبینید.
- بعد از وصل کردن فلش، رایانه کند میشود یا پنجرهی خط فرمان یک لحظه باز و بسته میشود.
قبل از هر کاری: این دو اشتباه را نکنید
فرمت نکنید. فرمت کردن ویروس را پاک میکند، ولی فایلهای مخفیشدهی شما را هم پاک میکند. تا وقتی فایلها را برنگرداندهاید، فرمت ممنوع.
فلش را به رایانهی دیگری نزنید. اگر آن رایانه آنتیویروس بهروز نداشته باشد، شما خودتان ویروس را پخش کردهاید.
روش اول: پاک کردن خودکار با محافظ USB پدیدبان
سادهترین و کمخطرترین راه این است که ابزاری کار را انجام دهد که میداند دقیقاً چه چیزی را تغییر دهد و چه چیزی را نه. محافظ USB پدیدبان هر فلش را همان لحظهی اتصال بررسی میکند و اگر ویروس شورتکات ببیند، خبرتان میکند.
با دکمهی «ترمیم فلش»:
- پوشهها و فایلهای شما از حالت مخفی بیرون میآیند؛
- میانبرهای مخرب حذف میشوند؛
- فایل autorun.inf و فایلهای اجرایی مخفی ویروس با افزودن پسوند از کار میافتند (این کار برگشتپذیر است و چیزی برای همیشه پاک نمیشود)؛
- فقط ریشهی همان فلش تغییر میکند و به بقیهی محتوا دست زده نمیشود.
تشخیص ویروس شورتکات در نسخهی رایگان پدیدبان هم هست؛ ترمیم یککلیکی و اسکن خودکار هر فلش در نسخهی حرفهای است. مقایسهی نسخهها را ببینید.
روش دوم: برگرداندن فایلها با دستور attrib
اگر ترجیح میدهید خودتان دستبهکار شوید، ویندوز ابزاری به اسم attrib دارد که ویژگی مخفی و سیستمی را برمیدارد.
- در File Explorer ببینید فلش چه حرفی دارد؛ مثلاً
E:. - منوی Start را باز کنید،
cmdبنویسید و Command Prompt را باز کنید. - این دستور را بنویسید (بهجای E حرف فلش خودتان را بگذارید) و Enter بزنید:
attrib -h -r -s /s /d E:\*.*
بعد از چند ثانیه تا چند دقیقه (بسته به حجم فلش)، پوشههای واقعی دوباره دیده میشوند. حالا:
- همهی میانبرها (فایلهایی با فلش کوچک روی آیکن) را پاک کنید.
- فایلهای .vbs، .js و autorun.inf در ریشهی فلش را پاک کنید.
- اگر پوشهی بینامی پیدا شد، داخلش را ببینید؛ معمولاً فایلهای اصلی شما آنجاست. آنها را بیرون بیاورید.
هشدار: این روش فقط فلش را تمیز میکند، نه رایانه را. اگر قبلاً روی میانبرها کلیک کردهاید، ویروس احتمالاً در خود ویندوز هم نشسته است. حتماً قدم بعد را انجام دهید.
روش سوم: پاک کردن ویروس از خود رایانه
ویروس شورتکات معمولاً یک ورودی در «اجرای خودکار» ویندوز میسازد تا با هر بار روشن شدن رایانه بیدار شود و فلشهای بعدی را آلوده کند. برای پاک کردنش:
- یک اسکن کامل با آنتیویروس بهروز انجام دهید. اسکن سریع معمولاً کافی نیست. انواع اسکن و انتخاب درست را ببینید.
- Task Manager را باز کنید (Ctrl+Shift+Esc)، به سربرگ Startup بروید و هر ورودی ناشناس با اسم عجیب، بهویژه آنهایی که به wscript.exe یا فایل .vbs اشاره میکنند، را غیرفعال کنید.
- پوشهی
%AppData%را در نوار نشانی File Explorer بنویسید و دنبال فایلهای .vbs یا .js تازه و ناشناس بگردید.
مدیر استارتآپ پدیدبان همین کار را با نام سازنده و امضای دیجیتال هر ورودی نشان میدهد و اگر ورودی پاکشده دوباره برگردد، خبرتان میکند. اگر فایلی را اشتباه قرنطینه کردید، از تهدیدها و قرنطینه برش گردانید.
چطور جلوی ویروس شورتکات را برای همیشه بگیریم
- اجرای خودکار (AutoPlay) را خاموش کنید: Settings › Bluetooth & devices › AutoPlay و گزینهی «Use AutoPlay for all media and devices» را خاموش کنید.
- پسوند فایلها را نمایش دهید: در File Explorer از منوی View گزینهی File name extensions را روشن کنید تا فایل .lnk یا .vbs خودش را لو بدهد.
- فلش را فقط با اسکن باز کنید: قبل از باز کردن، روی فلش راستکلیک کنید و اسکنش کنید؛ یا بگذارید آنتیویروس هنگام اتصال خودش این کار را بکند.
- فلش «فقط خواندنی» برای کافینت: اگر مرتب فایل به کافینت میبرید، یک فلش جدا داشته باشید که اطلاعات مهم رویش نیست.
پرسشهای پرتکرار
آیا ویروس شورتکات فایلها را پاک میکند؟
در بیشتر نسخهها نه؛ فقط مخفی میکند. به همین دلیل نباید قبل از برگرداندن فایلها فلش را فرمت کنید.
گوشی هم آلوده میشود؟
ویروس شورتکات برای ویندوز نوشته شده و روی اندروید اجرا نمیشود، ولی اگر فلش را با گوشی باز کنید و دوباره به رایانه بزنید، ویروس هنوز روی فلش هست.
Windows Defender ویروس شورتکات را میشناسد؟
بیشتر گونههای شناختهشده را بله، به شرطی که امضاهایش بهروز باشد. ولی Defender معمولاً فایلهای مخفیشده را برنمیگرداند؛ این کار را باید خودتان یا ابزار ترمیم انجام دهید. دربارهی توان و کمبودهای Defender در این مطلب نوشتهایم.
جمعبندی
ویروس شورتکات ترسناک به نظر میرسد ولی معمولاً فایلی را از بین نمیبرد. روی میانبرها کلیک نکنید، فرمت نکنید، فایلها را با attrib یا ابزار ترمیم برگردانید و بعد خود رایانه را کامل اسکن کنید. اگر هر روز با فلش کار میکنید، بگذارید محافظ USB این کار را هر بار خودکار انجام دهد.